Susam

Mavru, Tetere, Tutum, Rebbağ Samağı, Tetri, Derici Sumağı, Tadım

Botanik Adı: Sesamum indicum

Yetiştiği Yerler: Anavatanı Afrika olan susamın, Asya, Avrupa ve Türkiye’nin sıcak bölgelerinde tarımı yapılmaktadır.

Kullanım Alanları: Susam tohumları ve tohumlardan elde edilen yağ kullanılır. Simit ve pastaların üzerine serpilir. Susam ezilerek tahin elde edilir.

 

Tarçın

Kurfa Ağacı, Darçın

Botanik Adı: Cinnamomum zeylanicum, cinnamomum cassia

Yetiştiği Yerler: Eski çağlardan beri popüler olan, Çinlilerin M.Ö. 2700’lü yıllarda kullandığı, Romalıların ise kutsal olduğuna inandıkları tarçın; Tropik Güney ve Güneydoğu Asya kökenlidir. Kaynak ülkeler ise: Sri Lanka, Hindistan, Seyşeller, Madagaskar, Brezilya, Çin, Birmanya, Vietnam, Laos, Kamboçya ve Endonezya’dır.

Kullanım Alanları: Eski Mısır uygarlığında mumya hazırlanmasında ya da çubuk şeklinde yaygın bir kullanımı vardır. Mutfakta özellikle unlu ve şekerli ürünlerde, baharat karışımlarında, et, sebze, kahve ve çikolata soslarında kullanılır. Gıda dışında parfümeri de, diş macunlarında, ağız kokusunu giderici spreylerde yaygın bir kullanımı vardır.

 

Karabiber

Siyah Biber

Botanik Adı: Piper nigrum

Yetiştiği Yerler: Vatanı Hindistan’dır. Brezilya, Endonezya, Malezya, Singapur, Sri Lanka, Tayland, Birmanya, Kamboçya, Madagaskar, Vietnam, Komor Adaları’nda tarımı yapılır. Asya’dan Avrupa’ya ticareti yapılan ilk maldır.

Kullanım Alanları: Karabiber eskiden beri önemli bir yere sahiptir. Ortaçağda altın ve gümüşle kıyaslanmış, 15. yy da ise İngiltere’de kira bedeli olarak kabul edilmiştir.

Yer almadığı gıda yok gibidir. Baharat, mutfakta ve gıda sanayinde özellikle et ve fırın ürünlerinde, çeşni ürünleri ve sebze, tavuk ve balık çorbalarında, ayrıca sebze, alkolsüz içecek, soslarda, zeytinyağlı ve etli dolmalarda, turşu, salata, yumurta ve şekerlemelerde kullanılır.

 

Karanfil

Kuru Karanfil

Botanik Adı: Eugenia caryophyllata, Eugenia aromatica

Yetiştiği Yerler: Moluk Adaları (Endonezya) kökenli olup tropik bölgelerde yetiştirilir. Kaynak Ülkeler: Tanzanya, Madagaskar, Sri Lanka, Hindistan, Endonezya, Malezya, Brezilya, Jameika, Guyana.

Kullanım Alanları: Eski dönemlerde az yetişen ve çok değerli olan imparatorların altın veya gümüş vazolar içinde birbirlerine hediye ettikleri karanfil günümüzde mutfakta tüm ve öğütülmüş olarak fırın, meyve, sebze ve et ürünlerinde kullanılır: ekmek, kek, çörek, pasta, turşu, reçel, puding, şurup, jambon, sosis, hamburger, rosto, kızartılmış et, köfte, türlü, güveç, pancar, havuç, kabak, patates, balkabağı… Türkiye’de genellikle unlu ve şekerli ürünlerde, bitki çaylarında, bazı soslarda yer alır. Tarçın, karabiber, küçük hindistan cevizi ile karıştırılıp kullanılabileceği gibi, tarçın ile yapılan karışımdan çok güzel bir tatlı baharatı oluşturulur.

 

Kekik

Sater, Nemamu Otu, Karabaş Kekik

Botanik Adı: Thymus vulgaris

Yetiştiği Yerler: Avrupa kökenli olup kaynak ülkeleri Türkiye,İspanya, Fransa, Fas, Suriye, Lübnan, Romanya, Polonya, Yugoslavya, Rusya, Tunus, Yunanistan, Cezayir, Mısır, Bulgaristan’dır. Anadolu ve Güney Asya dağlarında çok yaygındır.

Kullanım Alanları: Eski Mısırlılar mumyacılıkta ve parfüm yapımında kullanmaktaydı. Antik Yunan’da ise cesaretin ve kurbanlığın sembolü olan kekik, günümüzde mutfakta her türlü et ürününde, sos, çorba, sebze, turşu, peynir, zeytin, mantar yemekleri, domates salataları, domates, biber, kabak ve patlıcan dolmaları, baharat karışımında kullanılır. Türkiye’de Van çevresinde bazı türler taze olarak “otlu peynir”de kullanılır. Çay şeklinde tüketim oldukça yaygındır.

 

Kimyon

Avcar, Acemkimyonu, Kemnon, Zira

Botanik Adı: Cuminum cyminum

Yetiştiği Yerler: Mısır piramitlerindeki mumyaların yanında tohumları bulunan kimyon; Mısır kökenli olup Akdeniz havzası, Ortadoğu ve Asya ülkelerinde yetiştirilir. Kaynak Ülkeler: Türkiye, Hindistan, İran, Çin, Mısır, Fas, Rusya, Meksika’dır. Türkiye’de geniş ölçüde Orta Anadolu’da (Konya, Ankara, Eskişehir, Niğde) yetiştirilir.

Kullanım Alanları: Romalı doğa bilimci Pliny kimyonu en iyi lezzetlendirici olarak tanıtmıştır. Kuvvetli ve değişik tadından dolayı genellikle lezzetlendirici olarak kullanılır. Romalıların kimyonu biber yerine kullandıkları ve karışım haline getirerek ekmek üzerine sürdükleri söylenir.

Kimyonun dünyada en çok kullanıldığı yer pilav ve fasülye yemekleridir.

 

Kuş Üzümü

Kuru Üzüm, Çoban Üzümü, İt Üzümü, Siyah Frenk Üzümü

Botanik Adı: Ribes nigrum

Yetiştiği Yerler: Kuş Üzümünün Anavatanı Anadolu’dur. Özellikle Gülnar ve Senirkent’te üretilir. Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’da da yetişir. Avrupa’da üretimi 1500′lü yıllarda başlamıştır. Amerikalı sömürgeciler kuş üzümü  ekimine 1700′lerde başlamıştır. Siyah kuş üzümü Amerika’da “yasak meyve” olarak bilinir, çünkü çam ağacına zarar verdiği gerekçesiyle ekimine 1911 yılma kadar yasak konulmuştu. Bu yasak 1966 yılında kaldırıldıysa da bazı eyaletlerde kuş üzümü ekimine halen izin verilmiyor.

Rusya kuş üzümü üretiminde baş sıradadır ve hemen arkasından Polonya, Almanya, Türkiye, Ukrayna ve Avusturya gelir. Amerika’da üretimi çok azdır yine de Oregon, Washington ve New York’ta kayda değer bir üretimi olduğu söylenebilir.

Kullanım Alanları: Mutfaklarımızda genellikle pilavlarda, zeytinyağlı dolmalarda, komposto, kek, tatlı ve aşurelerde kullanılmaktadır. Son olarak Gucci ve Givenchy gibi ünlü parfüm üreticileri parfümlerinde kuş üzümünü de kullanmaya başlamışlardır.

 

Nane

İngiliznanesi, Karanane, Yarpuz, Bibernane, Fülfülinane, Bahçenanesi, Misk Nanesi

Botanik Adı: Mentha piperita, Mentha aquatica, Mentha longifolia, Thentina viridis

Yetiştiği Yerler: Çok sayıda mentha türü ve varyetesinin yaprakları, taze ve kurutulmuş olarak baharat şeklinde tüketilmektedir. Kullanılan bitkiler ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye değişiklik göstermektedir. Dünya’da birçok yerde farklı varyeteler yetişmektedir. Türkiye’de birçok Mentha türü ve varyetesi, değişik bölgelerde yabani olarak yetişir. Baharat olarak, doğal veya kültür bütün türlerden yörelere göre yararlanılır.

Kullanım Alanları: Türkiye’de nane oldukça yaygın bir baharattır. Özellikle bazı çorba çeşitleri, sebze yemekleri ve yoğurtlu ürünlerde, ayrıca sos, salata ve şerbetlerde kullanılır. Nane çayı tüketimi de oldukça önemlidir.